Thực hành dịch thuật tiếng Anh báo chí bài 2

Thực hành dịch thuật tiếng Anh báo chí bài 2 giúp người học rèn luyện kỹ năng dịch Việt–Anh đối với một văn bản báo chí có nội dung liên quan đến y tế cộng đồng, phòng chống bệnh truyền nhiễm và trách nhiệm của hệ thống y tế.

Trong bài này, người học cần chú ý cách xử lý thuật ngữ y tế, quan hệ nguyên nhân – kết quả, các biện pháp phòng chống dịch bệnh và cách chuyển những câu tiếng Việt tương đối dài sang tiếng Anh rõ ràng, tự nhiên. Đây là một phần trong hệ thống thực hành dịch thuật Anh–Việt và Việt–Anh theo chuyên ngành do BKMOS biên soạn.

Trước khi xem phần phân tích và bài dịch tham khảo, người học nên tự hoàn thành bản dịch, đánh dấu những thuật ngữ chưa chắc chắn và đối chiếu lại sau khi đã dịch xong. Bạn cũng có thể tham khảo bài hướng dẫn tổng quan về thực hành dịch thuật báo chí – truyền thông để hiểu rõ hơn cách xử lý văn phong, dữ kiện và thuật ngữ chuyên đề.

Lưu ý biên tập: Văn bản nguồn được biên soạn từ tài liệu thực hành cũ nên một số cách gọi, nhận định và số liệu phản ánh bối cảnh của thời kỳ trước. Nội dung dưới đây được sử dụng cho mục đích luyện dịch, không thay thế tài liệu hoặc hướng dẫn y khoa hiện hành.

Nội dung chính

BÀI GỐC TIẾNG VIỆT

CÔNG CUỘC PHÒNG CHỐNG CÁC BỆNH XÃ HỘI TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Hiện nay, việc phòng chống các loại bệnh xã hội đang là mối quan tâm hàng đầu của ngành y tế và các cơ quan đoàn thể khác tại thành phố Hồ Chí Minh.
Đây là các bệnh tồn tại phổ biến và đang trên đà tăng nhanh, đe dọa sức khoẻ, giống nòi và cho sự phát triển toàn diện của xã hội.
Thành phố có mật độ dân số cao nhất, cộng với sự phức tạp trong đời sống xã hội làm phát sinh và lây lan bệnh tật nhanh. Đặc biệt, Sida đã có nguy cơ bùng nổ.
Trong nhóm bệnh xã hội (Sida, giang mai, phong, sốt rét, lao) ngoài Sida chưa tìm ra thuốc, 4 bệnh còn lại đã có thuốc đặc trị.
Điều quan trọng là khi người bệnh được phát hiện sớm và điều trị kịp thời sẽ dập tắt nguồn lây lan trong gia đình và xã hội.
Vì vậy, Sở Y tế coi công tác tuyên truyền giáo dục sâu rộng trong nhân dân như một loại vắc xin hữu hiệu nhất.
Như vậy, bệnh nguy hiểm nhất vân là Sida, sau đó là lao. Bởi vì khi Sida phát triển sẽ kéo bệnh lao phát triển theo.
Ở nước ta, bệnh lao phổi vẫn là một bệnh truyền nhiễm khá nặng nề.
Bởi vậy, ngoài bệnh viện trung tâm, thành phố đã xây dựng được một mạng lưới y tế đều khắp từ thành phố đến cơ sở với:
- 33 phòng khám đa khoa khu vực
- 10 bệnh viện quận
- 282 trạm y tế phường, xã.
Riêng bệnh lao được cấp phát miễn phí và phân cấp ngoại trị cho cơ sở, được thực hiện triệt để nên đạt kết quả khả quan.
Việc phòng chống các bệnh xã hội không chỉ riêng trong ngành y tế, mà mỗi người, mỗi nhà phải được hiểu biết và tham gia phòng chống.
Vấn đề đặt ra là khi người dân không chịu thay đổi hành vi và tư duy của họ thì mọi biện pháp phòng chống đều trở thành vô dụng.

PHÂN TÍCH VÀ HƯỚNG DẪN DỊCH THUẬT

Đề bài có thể dịch nhiều cách:

Communicable Disease Prevention and Control in Ho Chi Minh City
Preventing and Controlling Communicable Diseases in Ho Chi Minh City
The Prevention and Control of Socially Significant Diseases in Ho Chi Minh City

Trong ngữ cảnh của bài, communicable diseases là phương án tự nhiên và dễ hiểu hơn cách dịch sát từng chữ là social diseases.

CÂU 1

Việc phòng chống = prevention and control. Sự lan truyền = spread (n). Lan truyền = to spread.
uỷ ban phòng chống cự xử độc ác đối với thú vật = The Committee for the Prevention of Cruelty to Animals.
Phòng bệnh hơn chữa bệnh = Prevention is better than cure.
Mối quan tâm hàng đầu = a top priority; a primary concern; a major concern.

Phương án dịch câu 1:

At present, the prevention and control of communicable diseases is a top priority for the health sector and other organizations in Ho Chi Minh City.

CÂU 2

Các bệnh tồn tại phổ biến (nên bỏ bớt “tồn tại”) = widespread diseases; commonly occurring diseases.
Trên đà tăng nhanh = to be increasing rapidly; to be on the rise.
Giống nòi = future generations; the well-being of the population.
Sự phát triển toàn diện của xã hội = the comprehensive development of society; the overall development of society.

Phương án dịch câu 2:

These diseases are widespread and increasing rapidly, threatening public health, the well-being of future generations and the comprehensive development of society.

CÂU 3

Mật độ = density (n). Mật độ giao thông = traffic density. Mật độ dân số = population density.

Eg: Traffic density in Ho Chi Minh City has been increasing. = Mật độ xe cộ tại TPHCM đã và đang gia tăng liên tục.

Sự phức tạp trong đời sống xã hội = the complexity of social life.
Bùng nổ = to break out; an outbreak; to spread rapidly.

… “Đặc biệt, Sida có nguy cơ bùng nổ” có thể dịch:

In particular, there is a risk of an AIDS outbreak.
AIDS, in particular, is at risk of spreading rapidly.
Of particular concern is the risk of a rapid spread of HIV/AIDS.

Phương án dịch câu 3:

Ho Chi Minh City has the highest population density in the country, and the complexity of social life facilitates the rapid emergence and spread of disease. AIDS, in particular, is at risk of spreading rapidly.

CÂU 4

Sida viết tắt những chữ cái đầu của các từ tiếng Pháp: Syndrome D’Immune Deficience Acquise (Dịch nghĩa: Hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải).

AIDS – viết tắt chữ cái đầu của các từ tiếng Anh: Acquired Immunodeficiency Syndrome (Mắc phải hội chứng suy giảm miễn dịch).

SIDA hoặc AIDS là căn bệnh thế kỷ, lây truyền do vi rút HIV. Retro – Virut vô hiệu hoá hệ thống miễn dịch khiến một số bệnh trước đây nằm im nay có cơ hội trỗi dậy tàn phá cơ thể gây nên tử vong.

Thuốc đặc trị = specific treatment; effective medication; disease-specific medication.
Bệnh giang mai = syphilis. Bệnh phong (= cùi, hủi) = leprosy (n).
Người mắc bệnh phong (cùi) = a person with leprosy; a leprosy patient. Bệnh viện phong = a leprosy hospital.

Phương án dịch câu 4:

Among the communicable diseases listed—AIDS, syphilis, leprosy, malaria and tuberculosis—there is still no cure for AIDS, while effective treatments are available for the other four diseases.

CÂU 5

Kịp thời = timely (adj.); promptly; in a timely manner (adv.).

Đúng giờ = punctual (adj.).

Eg: Việc can thiệp quân sự vào cuộc xung đột đó thật kịp thời = The military intervention in that conflict was timely.

Đối với các cuộc hẹn hò này các bạn nên đúng giờ = You should be punctual for these appointments.

Nàng luôn luôn đến đúng giờ = She is always punctual.

Nguồn lây lan = the source of transmission; the source of infection; the spread of the disease.

Phương án dịch câu 5:

The key is to detect patients early and provide timely treatment, thereby interrupting transmission within families and the wider community.

CÂU 6

Coi… như = to consider something or somebody as; to regard something or somebody as; to deem something to be.

Ví dụ: Chị ấy coi việc giúp đỡ các bạn là nghĩa vụ của chị ấy = She considered it her duty to help you hoặc She deemed it her duty to help you.

Đừng coi em như kẻ thù của anh = Don’t regard me as your enemy.

Công tác tuyên truyền giáo dục = (nên hiểu là tuyên truyền [giáo dục về phòng chống các bệnh tật) = public education and awareness campaigns on disease prevention.

Trong nhân dân = among the public; throughout the community; in the wider community.

Ví dụ: Quần chúng được yêu cầu không xả rác ngoài đường phố = The public is requested not to litter in the streets.

Phương án dịch câu 6:

For this reason, the Department of Health regards extensive public education and awareness campaigns as the most effective “vaccine”.

CÂU 7

Sau đó = then; next; after that; afterwards.

Ví dụ: Việc gì đã xẩy ra sau đó? = What happened next? hoặc What happened after that?

Chúng tôi đã trải qua một tuần lễ ở cần Thơ và sau đó đi Bạc Liêu = We spent a week in Can Tho and then went to Bac Lieu.

… Sau đó là lao = Then comes tuberculosis hoặc tự nhiên hơn trong ngữ cảnh này: followed by tuberculosis.

Khi có Adverb hoặc Adverb phrase đặt ở đầu câu thi thường dùng đảo ngữ (inversion), nhất là ở các adv. of frequency.

Eg:

1- Adverb đặt ở đầu câu:

Never again will we stay at that hotel. = Không bao giờ chúng tôi sẽ lưu lại trong khách sạn đó lần thứ hai.

2- Adverb phrase đặt ở đầu câu:

Twice in my lifetime have world wars taken place. = Các trận chiến tranh thế giới đã xẩy ra hai lần trong đời tôi…

Attention: Đảo ngữ thường dùng trong văn viết hơn văn nói.

Phương án dịch câu 7:

AIDS therefore remains the most dangerous disease, followed by tuberculosis, because the progression of AIDS can make patients more susceptible to tuberculosis.

CÂU 8

Như vậy = thus; therefore; accordingly; consequently.
Bệnh truyền nhiễm khá nặng nề = a widespread communicable disease.
“Khá nặng nề” ở đây không dịch = serious mà nên thay = widespread (= truyền nhiễm lây lan dễ dàng ở phạm vi rộng lớn).

Phương án dịch câu 8:

In Vietnam, pulmonary tuberculosis remains a serious and widespread communicable disease.

CÂU 9

Nên bỏ bớt các từ không cần thiết “Bởi vậy”, “đều khắp từ thành phố đến cơ sở”.
Mạng lưới y tế = a healthcare network; a network of healthcare facilities.
Phòng khám đa khoa khu vực = a regional general clinic.
Trậm y tế phường xã = ward and commune health stations.

Phương án dịch câu 9:

In addition to the central hospital, the city has established an extensive healthcare network comprising:

33 regional general clinics;
10 district hospitals; and
282 ward and commune health stations.

CÂU 10

Riêng bệnh lao được… (= các bệnh nhân mắc bệnh lao được nhận thuốc miễn phí) = Tuberculosis patients receive medication free of charge.

Nên tập sử dụng thành thạo cấu trúc:

Subject + Verb + Object + Adjective

Don’t get your clothes dirty.
They set the prisoners free.
I painted the doors green.

và cấu trúc thụ động (passive construction):

The doors were painted green.
The prisoners were set free.

Bệnh nhân ngoại trị = an outpatient.

… và phân cấp ngoại trị các cơ sở… = các trung tâm chăm sóc sức khoẻ địa phương chăm sóc bệnh nhân ngoại trị… = local healthcare centres provide outpatient treatment.

Phương án dịch câu 10:

Tuberculosis medication is provided free of charge, and outpatient treatment has been decentralized to local healthcare facilities. These measures have been implemented thoroughly and have produced encouraging results.

CÂU 11

…không chỉ riêng trong ngành y tế = không chỉ giới hạn trong ngành y tế. “Trong” ở đây nên dịch = within không dịch = in.
Mỗi nhà phải được hiểu biết = each family must be informed about; each household must be made aware of.
Tham gia = to join in; to take part in; to participate in.

Ví dụ: Tại sao bạn không tham gia vào cuộc thảo luận? = Why don’t you take part in the discussion?

Tôi tham gia vào cuộc chơi được chứ? = May I join in the game?

Viêc phòng chống bệnh xã hội… Để tránh cường điệu ta có thể dịch: the prevention and control of communicable diseases. Có thể thay control = combat.

Lưu ý: struggle against = chiến đấu chống lại – struggle for = chiến đấu (tranh đấu) cho, vi…

Phương án dịch câu 11:

The prevention and control of these diseases is not solely the responsibility of the health sector; every individual and household must be informed and take part in prevention efforts.

CÂU 12

Vấn đề đặt ra là… = the issue is that; the problem is that; the challenge is that.

Có thể thay problem = matter; question; issue. Tuy nhiên, chúng ta cũng có thể dịch đơn giản: The problem is that…

Vấn đề thời gian = a matter of time.

Eg: Sự thành công của họ chỉ là vấn đề thời gian = Their success is only a matter of time. (= their success will certainly come sooner or later).

Hành vi = act; action; behaviour.

Eg: Giúp người mù băng qua được phố đông đúc là một hành vi tốt = It is an act of kindness to help a blind person cross a busy street.

Tư duy = thought; idea; way of thinking; thought process; belief; judgement; opinion.

Eg: Anh ta bỏ ra hàng giờ để tư duy = He spends hours deep in thought.

Anh ta đắm chim trong tư duy = He was lost in thought. (= he was thinking so deeply that he was unaware of his surroundings).

Tư duy của bạn không còn thích hợp với tình hình hiện tại nữa = Your way of thinking is no longer appropriate to the current situation.

Biện pháp phòng chống = preventive measure. Có thể thay measure = step; plan; course of action.
Vô dụng = futile; ineffective; of no use; useless; vain.

A futile attempt = một cố gắng vô (dụng) ích.

Phương án dịch câu 12:

The challenge is that unless people change their behaviour and ways of thinking, all preventive measures will be ineffective.

BÀI DỊCH THAM KHẢO

COMMUNICABLE DISEASE PREVENTION AND CONTROL IN HO CHI MINH CITY

At present, the prevention and control of communicable diseases is a top priority for the health sector and other organizations in Ho Chi Minh City.
These diseases are widespread and increasing rapidly, threatening public health, the well-being of future generations and the comprehensive development of society.
Ho Chi Minh City has the highest population density in the country, and the complexity of social life facilitates the rapid emergence and spread of disease. AIDS, in particular, is at risk of spreading rapidly.
Among the communicable diseases listed—AIDS, syphilis, leprosy, malaria and tuberculosis—there is still no cure for AIDS, while effective treatments are available for the other four diseases.
The key is to detect patients early and provide timely treatment, thereby interrupting transmission within families and the wider community.
For this reason, the Department of Health regards extensive public education and awareness campaigns as the most effective “vaccine”.
AIDS therefore remains the most dangerous disease, followed by tuberculosis, because the progression of AIDS can make patients more susceptible to tuberculosis.
In Vietnam, pulmonary tuberculosis remains a serious and widespread communicable disease.
In addition to the central hospital, the city has established an extensive healthcare network comprising:
- 33 regional general clinics;
- 10 district hospitals; and
- 282 ward and commune health stations.
Tuberculosis medication is provided free of charge, and outpatient treatment has been decentralized to local healthcare facilities. These measures have been implemented thoroughly and have produced encouraging results.
The prevention and control of these diseases is not solely the responsibility of the health sector; every individual and household must be informed and take part in prevention efforts.
The challenge is that unless people change their behaviour and ways of thinking, all preventive measures will be ineffective.

GỢI Ý TIẾP TỤC LUYỆN DỊCH

Bài thực hành này cho thấy một văn bản báo chí có thể đồng thời chứa nhiều thuật ngữ thuộc lĩnh vực y tế cộng đồng. Khi dịch, người học không nên chỉ tra nghĩa của từng từ mà cần xác định đúng đối tượng, mức độ nghiêm trọng của thông tin và mối quan hệ giữa nguyên nhân, nguy cơ và biện pháp phòng chống.

Sau khi hoàn thành bài, bạn nên tự kiểm tra lại ba nội dung: thuật ngữ y tế đã được sử dụng nhất quán hay chưa, các câu tiếng Anh có thể đọc tự nhiên mà không cần đối chiếu bản gốc hay không và bản dịch có vô tình bổ sung hoặc làm thay đổi mức độ khẳng định của văn bản nguồn hay không.

Để luyện tập theo trình tự, bạn có thể xem lại thực hành dịch thuật tiếng Anh báo chí bài 1, sau đó tiếp tục với thực hành dịch thuật tiếng Anh báo chí bài 3. Hai bài này cùng thuộc nhóm văn bản báo chí về sức khỏe cộng đồng và giúp người học luyện cách xử lý số liệu, nguyên nhân, chính sách và lời kêu gọi hành động.

Người học muốn tìm hiểu sâu hơn về thuật ngữ chuyên môn có thể tham khảo thêm chuyên mục thực hành dịch thuật y tế – dược. Toàn bộ các bài luyện dịch hiện có được tổng hợp tại danh sách bài thực hành dịch thuật của BKMOS.