“Bằng tốt nghiệp” trong tiếng Anh không có một cách dịch duy nhất. Tùy loại văn bằng và cấp đào tạo, có thể gặp các thuật ngữ như Degree, Diploma hoặc tên văn bằng cụ thể. Trong khi đó, Certificate thường được sử dụng cho chứng chỉ hoặc giấy chứng nhận và không nên mặc định dùng thay cho một văn bằng chính thức.
Vì vậy, khi dịch bằng tốt nghiệp sang tiếng Anh, cách chính xác nhất là xác định đúng loại văn bằng trước, sau đó mới lựa chọn thuật ngữ tương ứng. Không nên dịch từng chữ hoặc tự quy đổi bằng Việt Nam sang một credential của nước ngoài.
Tra cứu nhanh theo loại bằng:
| Văn bằng | Cách gọi thường gặp | Hướng dẫn chi tiết |
|---|---|---|
| Bằng tốt nghiệp THPT | High School Diploma / tên phù hợp | Bằng tốt nghiệp THPT tiếng Anh là gì? |
| Bằng trung cấp | Intermediate Diploma / Vocational Diploma tùy trường hợp | Bằng trung cấp tiếng Anh là gì? |
| Bằng cao đẳng | College Diploma / tên văn bằng phù hợp | Bằng cao đẳng tiếng Anh là gì? |
| Bằng đại học | Bachelor’s Degree / tên bằng cụ thể | Bằng đại học tiếng Anh là gì? |
| Bằng thạc sĩ | Master’s Degree / tên bằng cụ thể | Bằng thạc sĩ tiếng Anh là gì? |
| Bằng tiến sĩ | Doctoral Degree / tên doctoral degree cụ thể | Bằng tiến sĩ tiếng Anh là gì? |
Các văn bằng trên thuộc nhóm giấy tờ học tập tiếng Anh thường được sử dụng cùng học bạ, bảng điểm, phụ lục văn bằng và giấy chứng nhận liên quan.
Bằng tốt nghiệp tiếng Anh là gì?
Khi nói chung về “bằng tốt nghiệp”, ba thuật ngữ người dùng thường gặp nhất là:
- Degree – thường liên quan đến các văn bằng học thuật như bachelor’s degree, master’s degree hoặc doctoral degree;
- Diploma – có thể xuất hiện trong tên các văn bằng phổ thông, nghề hoặc một số chương trình sau phổ thông tùy hệ thống;
- Certificate – thường dùng cho chứng chỉ hoặc giấy chứng nhận; không đồng nghĩa với mọi loại bằng tốt nghiệp.
Do đó, nếu không biết chính xác loại văn bằng, không nên chỉ tra từ “bằng tốt nghiệp” rồi áp dụng một từ tiếng Anh duy nhất cho mọi trường hợp.
Degree, Diploma và Certificate khác nhau thế nào?
| Thuật ngữ | Cách hiểu chung | Lưu ý khi dịch |
|---|---|---|
| Degree | Văn bằng/học vị thuộc một chương trình giáo dục được cấp degree | Thường gặp ở Bachelor’s, Master’s và Doctoral Degree |
| Diploma | Một loại văn bằng được cấp sau khi hoàn thành chương trình tương ứng | Ý nghĩa cụ thể phụ thuộc hệ thống giáo dục và cấp đào tạo |
| Certificate | Chứng chỉ hoặc giấy chứng nhận | Không nên tự dùng thay cho Degree hoặc Diploma |
Ba thuật ngữ này không thể phân biệt chỉ bằng thời gian học dài hay ngắn. Ý nghĩa của chúng còn phụ thuộc vào quốc gia, hệ thống giáo dục và tên chính thức của chương trình.
Degree là gì?
Degree thường xuất hiện trong tên các văn bằng như:
- Bachelor’s Degree;
- Master’s Degree;
- Doctoral Degree.
Tuy nhiên, khi dịch một văn bằng cụ thể, nên dùng đúng tên bằng thay vì chỉ ghi chung là Degree.
Diploma là gì?
Diploma có phạm vi sử dụng khá rộng và không phải lúc nào cũng tương ứng với một cấp học cố định.
Ví dụ, trong hồ sơ Việt Nam có thể gặp cách sử dụng Diploma khi dịch bằng THPT, trung cấp hoặc cao đẳng. Việc chọn cách gọi cụ thể cần căn cứ vào loại văn bằng thay vì suy ra từ từ Diploma một cách máy móc.
Certificate có phải bằng tốt nghiệp không?
Không nên mặc định. Certificate thường được sử dụng cho chứng chỉ hoặc giấy chứng nhận.
Ví dụ, giấy chứng nhận tốt nghiệp tạm thời có thể được diễn đạt theo hướng Provisional Graduation Certificate. Đây không phải là tên thay thế cho bằng tốt nghiệp chính thức.
Cách xác định thuật ngữ khi dịch bằng tốt nghiệp
Thay vì bắt đầu bằng câu hỏi “Degree hay Diploma?”, BKMOS thường kiểm tra văn bằng theo trình tự:
- Xác định chính xác loại bằng: THPT, trung cấp, cao đẳng, đại học, thạc sĩ hay tiến sĩ.
- Đọc tên đầy đủ trên văn bằng: không chỉ nhìn cấp học.
- Kiểm tra ngành và chương trình: đặc biệt với bằng cao đẳng trở lên.
- Đối chiếu tên tiếng Anh chính thức của trường/chương trình nếu có.
- Kiểm tra tài liệu đi kèm: bảng điểm, phụ lục văn bằng, quyết định hoặc giấy xác nhận.
- Giữ nguyên bản chất văn bằng: không tự quy đổi thành credential của quốc gia khác.
Cách làm này đặc biệt quan trọng với các trường hợp dễ nhầm như College Diploma và Associate Degree, hoặc Doctoral Degree và PhD.
Tra cứu từng loại bằng tốt nghiệp
Để tránh gom nhiều cấp văn bằng vào một cách dịch duy nhất, BKMOS tách riêng hướng dẫn cho từng nhóm:
Bằng tốt nghiệp THPT
Thường gặp High School Diploma hoặc cách diễn đạt sát cấp học hơn. Không nên tự quy đổi bằng THPT Việt Nam thành GCSE hay A-Level.
→ Xem: Bằng tốt nghiệp THPT tiếng Anh là gì?
Bằng trung cấp
Có thể gặp Intermediate Diploma hoặc Vocational Diploma tùy loại chương trình. Bằng trung cấp cũng cần được phân biệt với chứng chỉ nghề.
→ Xem: Bằng trung cấp tiếng Anh là gì?
Bằng cao đẳng
College Diploma là một cách thể hiện có thể gặp; không nên mặc định mọi bằng cao đẳng Việt Nam đều tương đương Associate Degree.
→ Xem: Bằng cao đẳng tiếng Anh là gì?
Bằng đại học
Bằng đại học có thể liên quan đến Bachelor’s Degree hoặc một tên văn bằng cụ thể tùy chương trình và ngành đào tạo.
→ Xem: Bằng đại học tiếng Anh là gì?
Bằng thạc sĩ
Cách gọi chung là Master’s Degree. MA, MSc, MBA, LLM… là các tên học vị cụ thể và không nên tự suy ra chỉ từ tên ngành.
→ Xem: Bằng thạc sĩ tiếng Anh là gì?
Bằng tiến sĩ
Doctoral Degree là cách gọi bao quát. PhD chỉ là một loại doctoral degree và không nên dùng thay cho mọi bằng tiến sĩ.
→ Xem: Bằng tiến sĩ tiếng Anh là gì?
Mẫu dịch bằng tốt nghiệp theo từng cấp học
BKMOS đã chuyển các mẫu dịch về đúng bài chuyên biệt để người đọc có thể tham khảo cùng hướng dẫn thuật ngữ tương ứng:
- Mẫu bằng tốt nghiệp THPT tiếng Anh;
- Mẫu bằng trung cấp tiếng Anh;
- Mẫu bằng cao đẳng tiếng Anh;
- Bằng đại học tiếng Anh;
- Mẫu bằng thạc sĩ tiếng Anh;
- Hướng dẫn dịch bằng tiến sĩ tiếng Anh.
Việc đặt mẫu ở từng bài riêng giúp người dùng tránh lấy nhầm mẫu của một cấp đào tạo để áp dụng cho cấp khác.
Các trường thông tin thường gặp trên bằng tốt nghiệp
Dù loại bằng khác nhau, nhiều văn bằng có một số nhóm thông tin tương tự:
| Tiếng Việt | Cách dịch thường gặp |
|---|---|
| Họ và tên | Full Name |
| Ngày sinh | Date of Birth |
| Nơi sinh | Place of Birth |
| Ngành đào tạo | Field of Study / Major tùy tài liệu |
| Hình thức đào tạo | Mode of Study / Mode of Training |
| Xếp loại tốt nghiệp | Graduation Classification |
| Số hiệu văn bằng | Diploma Number / Degree Number tùy loại bằng |
| Số vào sổ cấp bằng | Registration Number |
| Ngày cấp | Date of Issue |
Đối với ngành và môn học, có thể tham khảo thêm hệ thống tên môn học và ngành học bằng tiếng Anh.
Bằng tốt nghiệp, bảng điểm và học bạ khác nhau thế nào?
| Tài liệu | Vai trò chính |
|---|---|
| Bằng tốt nghiệp | Xác nhận người học đã được cấp văn bằng tương ứng |
| Bảng điểm | Thể hiện kết quả học tập, môn học, điểm hoặc tín chỉ |
| Học bạ | Ghi nhận quá trình học tập ở cấp phổ thông |
Trong một bộ hồ sơ quốc tế, các tài liệu này cần thống nhất về họ tên, tên trường, ngành học và những thông tin chung.
Những lỗi thường gặp khi dịch bằng tốt nghiệp
1. Dịch một từ cho tất cả các cấp bằng
Không nên coi “bằng tốt nghiệp” lúc nào cũng là Diploma, Degree hoặc Certificate. Phải xác định loại văn bằng trước.
2. Tự quy đổi sang credential nước ngoài
Ví dụ, không nên tự đổi bằng THPT thành GCSE, bằng cao đẳng thành Associate Degree hoặc mọi bằng tiến sĩ thành PhD nếu tài liệu không có căn cứ.
3. Nhầm bằng chính thức với giấy chứng nhận tạm thời
Bằng tốt nghiệp và giấy chứng nhận tốt nghiệp tạm thời là hai loại tài liệu khác nhau.
4. Không thống nhất với bảng điểm
Tên người, trường, ngành và chương trình nên được kiểm tra chéo trong toàn bộ hồ sơ.
Khi nào cần dịch công chứng bằng tốt nghiệp?
Bản dịch bằng tốt nghiệp thường được sử dụng trong:
- du học và xin học bổng;
- hồ sơ xin việc quốc tế;
- visa và hồ sơ lao động;
- công nhận hoặc đánh giá văn bằng;
- hồ sơ định cư;
- hồ sơ chuyên gia và năng lực nhân sự.
Việc cần công chứng/chứng thực hay không phụ thuộc vào yêu cầu của nơi nhận hồ sơ. Nếu bằng được nộp cùng bảng điểm và các tài liệu giáo dục khác, có thể tham khảo dịch vụ dịch thuật công chứng hồ sơ du học hoặc dịch thuật công chứng của BKMOS.
Câu hỏi thường gặp
Bằng tốt nghiệp tiếng Anh là Diploma hay Degree?
Cả hai đều có thể xuất hiện tùy loại bằng. Degree thường gặp ở các văn bằng như Bachelor’s, Master’s hoặc Doctoral Degree; Diploma có thể xuất hiện ở nhiều loại chương trình khác. Cần xác định văn bằng cụ thể trước khi dịch.
Graduation Certificate có phải bằng tốt nghiệp không?
Không nên mặc định. Graduation Certificate có thể mang nghĩa giấy chứng nhận tốt nghiệp trong một số ngữ cảnh. Nếu tài liệu là bằng chính thức, cần sử dụng đúng tên văn bằng tương ứng.
Diploma và Certificate có giống nhau không?
Không. Hai thuật ngữ có thể chỉ những loại credential khác nhau và không nên dùng thay thế tự do trong bản dịch.
Có thể tự dịch bằng Việt Nam thành bằng tương đương của nước ngoài không?
Không nên. Dịch thuật và đánh giá tương đương văn bằng là hai công việc khác nhau. Bản dịch nên phản ánh chính xác văn bằng gốc.
Có cần dịch cả bằng và bảng điểm không?
Tùy yêu cầu của trường, cơ quan hoặc tổ chức tiếp nhận. Nhiều hồ sơ yêu cầu cả văn bằng và bảng điểm, vì vậy nên kiểm tra checklist trước khi thực hiện.
Kết luận
“Bằng tốt nghiệp” không có một thuật ngữ tiếng Anh duy nhất áp dụng cho mọi trường hợp. Degree, Diploma và Certificate có phạm vi sử dụng khác nhau; lựa chọn đúng phải bắt đầu từ việc xác định loại văn bằng và nội dung thực tế của tài liệu.
Nếu cần tra cứu một cấp bằng cụ thể, hãy sử dụng các hướng dẫn riêng về THPT, trung cấp, cao đẳng, đại học, thạc sĩ và tiến sĩ để tránh nhầm lẫn giữa các hệ bằng cấp.
